Leki przeciwlękowe a przeciwdepresyjne - czym się różnią

Nazwa grupy nie równa się diagnozie

Nazwy grup pochodzą z pierwszego wskazania, w którym dana substancja została zarejestrowana, a nie z listy wszystkich jej zastosowań. Leki określane jako przeciwdepresyjne przez lata badano również w zaburzeniach lękowych i tam też uzyskały rejestrację.

Sertralina ma w charakterystyce wskazania obejmujące epizody dużej depresji i zapobieganie ich nawrotom, lęk napadowy z agorafobią lub bez niej, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zespół lęku społecznego oraz zespół stresu pourazowego. Większość tej listy to zaburzenia lękowe.

Podobnie jest w drugą stronę: lek opisany jako przeciwpadaczkowy bywa zarejestrowany w lęku uogólnionym, a preparat przeciwhistaminowy ma wskazanie w objawowym leczeniu lęku. Nazwa grupy mówi o historii substancji, nie o pacjencie.

Co znaczy lek przeciwlękowy

W klasyfikacji anksjolityki to osobna grupa, do której trafiają między innymi hydroksyzyna, buspiron i benzodiazepiny. Ich zadaniem jest obniżenie napięcia i lęku, zwykle w krótszej perspektywie czasowej.

Leki przeciwdepresyjne działają inaczej: modyfikują przekaźnictwo serotoninowe lub noradrenergiczne w sposób, który ujawnia się po tygodniach i utrzymuje przez cały czas leczenia. To one stanowią podstawę terapii przewlekłych zaburzeń lękowych.

Do tej samej rozmowy wchodzą jeszcze beta-adrenolityki. Propranolol, dostępny w rejestrze w tabletkach 10 mg i 40 mg z kategorią Rp, wpływa na krążeniowe objawy napięcia, takie jak kołatanie serca czy drżenie rąk, ale nie działa na lęk jako przeżycie psychiczne.

Różnica w celu leczenia

Lek przeciwlękowy podany doraźnie ma zmniejszyć objaw tu i teraz. Lek przyjmowany codziennie ma obniżyć wyjściowy poziom lęku, żeby napady pojawiały się rzadziej i słabiej, a unikanie sytuacji przestało się utrwalać.

Dlatego oczekiwania wobec obu grup są różne. Charakterystyka sertraliny podaje, że początek działania terapeutycznego może nastąpić w ciągu 7 dni, ale na osiągnięcie pełnego efektu potrzeba zwykle więcej czasu, szczególnie w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych.

Ocena leku przyjmowanego codziennie po trzech dniach nie ma sensu, tak jak nie ma sensu ocenianie leku doraźnego po tym, czy zmienia cokolwiek w perspektywie miesiąca.

Dlaczego przy lęku start bywa ostrożniejszy

To nie jest ostrożność wymyślona w gabinecie, tylko zapis w charakterystyce. Przy depresji i zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych leczenie sertraliną rozpoczyna się od 50 mg na dobę, natomiast przy lęku napadowym, zespole stresu pourazowego i zespole lęku społecznego od 25 mg na dobę, ze zwiększeniem do 50 mg po tygodniu. Charakterystyka wyjaśnia po co: taki schemat zmniejsza częstość działań niepożądanych typowych dla początkowej fazy leczenia lęku napadowego.

Osoba uprzedzona o tym zjawisku traktuje pierwsze dni inaczej niż ktoś, kto uzna nasilenie objawów za dowód, że lek szkodzi. Ta jedna informacja przy wystawianiu recepty zmienia losy całego leczenia.

Sposób prowadzenia leczenia zawsze ustala lekarz. Samodzielne zwiększanie ilości leku, żeby przyspieszyć efekt, działa dokładnie odwrotnie do zamierzenia.

Kiedy stosuje się oba jednocześnie

Zdarza się, że lekarz zaleca lek przyjmowany codziennie i jednocześnie preparat doraźny na pierwsze tygodnie, zanim ten pierwszy zacznie działać. Takie połączenie ma zwykle wyznaczony czas i nie jest przewidziane na stałe.

W przypadku benzodiazepin ograniczenie wynika z ich charakterystyk. Charakterystyka alprazolamu przewiduje leczenie w najmniejszej skutecznej dawce, możliwie najkrócej, maksymalnie przez 2-4 tygodnie, przy czym wydłużenie wymaga ponownej oceny stanu pacjenta.

Jeśli po kilku tygodniach lek doraźny nadal jest potrzebny codziennie, to sygnał, że leczenie podstawowe wymaga korekty, a nie że trzeba przedłużać stosowanie preparatu pomocniczego.

Nieporozumienia, które kosztują leczenie

Najczęstsze brzmi: dostałem antydepresant, więc lekarz uważa, że jestem w depresji. Drugie: skoro to lek na depresję, a ja mam lęk, to on mi nie pomoże, więc nie ma sensu go brać. Oba kończą się odstawieniem po kilku dniach i wnioskiem, że leczenie nie działa.

Trzecie dotyczy siły działania. Pacjenci zakładają, że lek przeciwdepresyjny jest cięższym kalibrem niż preparat przeciwlękowy. W praktyce to benzodiazepiny mają wyraźnie zapisane ryzyko tolerancji i uzależnienia oraz ograniczony czas stosowania.

Rozmowa o tym, dlaczego wybrano akurat tę substancję, zajmuje w gabinecie dwie minuty, a oszczędza tygodnie leczenia. Pytanie o to jest w pełni uzasadnione.

Czwarte dotyczy trwałości efektu. Pacjenci zakładają, że lek przyjmowany codziennie trzeba będzie brać zawsze. Czas leczenia zależy od rozpoznania i przebiegu, a decyzję o jego zakończeniu podejmuje lekarz razem z planem stopniowego odstawienia.

Ostrzeżenie z charakterystyk, o którym trzeba wiedzieć

Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych zawierają zapis, że w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić. Metaanaliza badań kontrolowanych placebo wykazała zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u pacjentów w wieku poniżej 25 lat, dlatego właśnie w tej grupie obserwacja na starcie ma być najściślejsza.

Nie jest to powód, by rezygnować z leczenia, tylko żeby w tym okresie mieć zaplanowany kontakt z lekarzem i nie zostawać z pogorszeniem samemu. Całodobowo i bezpłatnie działają Centrum Wsparcia 800 70 2222 oraz telefon zaufania 116 123, dla dzieci i młodzieży 116 111, a w bezpośrednim zagrożeniu życia numer 112.

O co zapytać, odbierając receptę

Warto wyjść z gabinetu ze świadomością, w jakim wskazaniu ten lek jest u ciebie stosowany, po jakim czasie należy ocenić jego działanie i po czym to poznać, co robić, jeśli w pierwszych dniach objawy się nasilą, oraz jak wygląda zakończenie leczenia, gdy przyjdzie na nie moment. Cztery odpowiedzi zamiast jednej recepty.

Odpowiedzi na te pytania decydują o tym, czy pacjent dotrwa do momentu, w którym leczenie zaczyna działać. Podczas konsultacji online lekarz ocenia zasadność leczenia i może poprosić o dokumentację z wcześniejszych wizyt. Opłata dotyczy konsultacji lekarskiej, a nie wystawienia dokumentu - decyzję podejmuje lekarz po weryfikacji formularza. Jeśli lekarz odmówi z przyczyn medycznych lub prawnych, zwracamy opłatę w całości. Jeśli poprosi Cię o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie; jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, również zwracamy całość.

Najczęstsze pytania