Opipramol - na co się go stosuje

Co kryje się pod tą nazwą

Substancja czynna to Opipramoli dihydrochloridum. W Rejestrze Produktów Leczniczych figurują trzy preparaty w mocy 50 mg: Pramolan i Apropol w postaci tabletek powlekanych oraz Sympramol w postaci tabletek drażowanych. Wszystkie mają kategorię wydawania Rp.

Wybór jest więc wąski, w przeciwieństwie do SSRI, gdzie ta sama substancja występuje pod kilkunastoma nazwami. W praktyce oznacza to mniejsze ryzyko pomyłki przy zamianie w aptece.

Opipramol jest w Polsce przepisywany częściej niż wynikałoby to z jego pozycji w wytycznych międzynarodowych. Wynika to z historii: preparat jest tu obecny od dekad i wielu pacjentów zna go z leczenia rodziców.

Zarejestrowane wskazania

Charakterystyka wymienia zaburzenia lękowe uogólnione oraz zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. Ta druga kategoria opisuje stan, w którym objawy fizyczne są realne i uciążliwe, ale nie mają uchwytnej przyczyny organicznej.

Pacjent z takim obrazem ma zwykle za sobą serię badań: EKG, echo serca, gastroskopię, panel tarczycowy. Wszystkie wychodzą prawidłowo, a duszność, zawroty i ucisk w klatce nie znikają. Temu mechanizmowi poświęciliśmy osobny tekst o objawach somatycznych lęku.

Zaburzenie lękowe uogólnione opisuje się jako utrzymujący się tygodniami nadmierny lęk z objawami cielesnymi: napięciem mięśni, drżeniem, przyspieszonym biciem serca. Rozpoznanie stawia się po wykluczeniu przyczyn somatycznych, a nie zamiast diagnostyki.

Dlaczego bywa mylony z antydepresantem

Budowa chemiczna opipramolu jest trójpierścieniowa, przez co bywa przypisywany do leków przeciwdepresyjnych. Mechanizm ma jednak inny: charakterystyka podaje, że wykazuje duże powinowactwo do receptorów sigma typu 1 i 2 oraz działa antagonistycznie na receptory histaminowe H1, a przez receptory sigma moduluje układ NMDA.

W przeciwieństwie do strukturalnie podobnych trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych opipramol ma małą aktywność antycholinergiczną i nie hamuje wychwytu zwrotnego serotoniny ani noradrenaliny, czyli nie robi tego, co definiuje tamtą grupę i leki z grupy SSRI.

To dlatego opipramol trudno zaszufladkować. W praktyce klinicznej działa jak lek o powolnym starcie, obniżający napięcie w dłuższym oknie, a nie jak lek doraźny.

Praktyczny wniosek jest taki, że informacje o lekach trójpierścieniowych z internetu nie przenoszą się wprost na opipramol. Część ostrzeżeń dotyczących tamtej grupy, zwłaszcza silnych efektów antycholinergicznych, ma tu inne nasilenie.

Kiedy widać efekt i jak długo trwa leczenie

Charakterystyka mówi wprost, że działanie opipramolu nie pojawia się natychmiast, a zmiany nastroju występują stopniowo, dlatego produkt należy stosować systematycznie przez co najmniej 2 tygodnie. Zmiana bywa zauważana najpierw przez otoczenie, a dopiero potem przez samego pacjenta.

Ten sam punkt charakterystyki podaje ramy całej terapii: zalecany średni czas leczenia wynosi od 1 do 2 miesięcy. To nie jest lek, który przyjmuje się bezterminowo z przyzwyczajenia, a o ewentualnym wydłużeniu leczenia decyduje lekarz prowadzący.

Pierwsze dni bywają mylące, bo dominuje senność i uczucie zmęczenia, a nie ulga. Osoby, które oczekiwały efektu po pierwszej tabletce, często odstawiają lek właśnie wtedy, uznając, że nie działa albo szkodzi.

Ocena po dwóch tygodniach powinna dotyczyć konkretów, a nie ogólnego samopoczucia: liczby przebudzeń w nocy, częstości objawów cielesnych, zdolności do wykonania rzeczy odkładanych z powodu lęku.

Czym różni się od hydroksyzyny i benzodiazepin

Hydroksyzyna działa w oknie kilku godzin i przyjmuje się ją wtedy, gdy objaw już jest. Opipramol pracuje w drugą stronę: przyjmowany codziennie obniża poziom napięcia, ale nie przerywa nasilenia objawów w danej chwili.

Benzodiazepiny mają jeszcze inny profil, bo działają najszybciej i jednocześnie mają zapisane w charakterystykach ryzyko tolerancji oraz uzależnienia. Charakterystyka alprazolamu ogranicza leczenie do maksymalnie 2-4 tygodni, przy najmniejszej skutecznej dawce i możliwie najkrótszym czasie, a wydłużenie wymaga ponownej oceny stanu pacjenta.

Różnica nie polega jednak na tym, że opipramol nie ma żadnych ram czasowych, bo jego charakterystyka podaje zalecany średni czas leczenia od 1 do 2 miesięcy. Polega na tym, że w opisie tego leku nie ma mechanizmu uzależnienia typowego dla benzodiazepin, więc przy przewlekłym lęku uogólnionym decyzja o kontynuacji jest oceną kliniczną, a nie walką z limitem.

Porównanie ma sens tylko względem konkretnego celu. Do jednorazowej sytuacji wywołującej lęk potrzebne jest coś innego niż do stanu, który trwa od pół roku.

Co zgłaszają pacjenci

Charakterystyka wymienia jako częste, szczególnie na początku leczenia, zmęczenie, suchość błony śluzowej jamy ustnej, uczucie zatkanego nosa oraz niedociśnienie i ortostatyczne spadki ciśnienia. Objawy te często słabną po pierwszych tygodniach.

Zawroty głowy przy zmianie pozycji są istotne u starszych pacjentów, bo zwiększają ryzyko upadku. Wątek odrębności leczenia po 65. roku życia opisujemy osobno.

Suchość w ustach bywa uciążliwa, ale zwykle daje się złagodzić prostymi sposobami. Utrzymujące się tygodniami zawroty głowy albo znaczne spadki ciśnienia to już powód do kontaktu z lekarzem, bo mogą wymagać zmiany leczenia.

Alkohol, prowadzenie pojazdów i inne leki

Sedacja na początku leczenia bywa wyraźna i wpływa na czas reakcji, więc prowadzenie pojazdów wymaga ostrożności do czasu, aż będzie wiadomo, jak organizm reaguje. Alkohol nasila ten efekt.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz powinien znać pełną listę przyjmowanych preparatów, łącznie z tymi kupowanymi bez recepty. Interakcje z lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy są tu główną kwestią, a jednoczesne stosowanie z inhibitorami MAO charakterystyka wymienia wśród przeciwwskazań.

Jeśli w trakcie leczenia pojawia się pogłębienie przygnębienia albo myśli o odebraniu sobie życia, potrzebny jest natychmiastowy kontakt. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają, że w pierwszych tygodniach terapii i po każdej zmianie dawki lęk oraz myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej przed 25. rokiem życia. Numery działające całą dobę i bezpłatnie: 800 70 2222, 116 123, dla dzieci i młodzieży 116 111, w zagrożeniu życia 112.

Sytuacje, w których opipramol nie jest odpowiedzią

Charakterystyka wymienia przeciwwskazania, o które lekarz pyta przed wypisaniem: nadwrażliwość na substancję czynną lub na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, ostre zatrucie alkoholem oraz lekami nasennymi, przeciwbólowymi i psychotropowymi, ostre zatrzymanie moczu, ostre delirium, nieleczoną jaskrę z wąskim kątem, rozrost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu, niedrożność porażenną jelita, wcześniej istniejący blok przedsionkowo-komorowy wyższego stopnia albo nadkomorowe i komorowe zaburzenia przewodzenia oraz jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO. To nie są sytuacje do ostrożniejszego dawkowania, tylko do wyboru innego leku.

Opipramol nie jest też lekiem pierwszego wyboru w epizodzie depresyjnym o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu ani w lęku napadowym z częstymi napadami paniki. W tych obrazach leczenie opiera się na innych grupach substancji.

Nie zadziała doraźnie, w trakcie napadu. Osoby szukające czegoś na konkretną sytuację, na przykład na wystąpienie publiczne, opisują zupełnie inną potrzebę niż ta, którą zaspokaja lek przyjmowany codziennie przez tygodnie. O tym, która droga jest właściwa, decyduje rozpoznanie, a lekarz ocenia zasadność leczenia na podstawie wywiadu i dotychczasowej dokumentacji.

Jeśli objawy cielesne pojawiły się nagle i nie były dotąd diagnozowane, kolejność jest odwrotna: najpierw wykluczenie przyczyn somatycznych, w tym chorób tarczycy i zaburzeń rytmu, a dopiero potem leczenie przeciwlękowe.

Najczęstsze pytania